Stress verdwijnt niet vanzelf
Stress raakt verweven met elk domein van ons leven. Het is er niet alleen op het werk, maar net zo goed tijdens de weekends en in de vakanties, op de momenten wanneer we net tot rust willen komen. Vele mensen leven in een constante stroom van druk, haast en verwachtingen die heel wat stresshormoon genereert. Dat maakt onze energiebatterij langzaam maar zeker leeg. Hoewel zoveel mensen meerdere stresssymptomen ervaren, weten we opvallend weinig over wat er écht gebeurt. We herkennen de alarmbellen niet — of we zien ze wel, maar weten niet wat er verder mee te doen.
Maar helaas, stress verdwijnt helaas niet vanzelf. Integendeel: als we niet ingrijpen, stapelt het zich op tot we in een permanente overlevingsmodus terechtkomen die onze mentale én fysieke gezondheid ondermijnt.
Het leven mag meer zijn dan volhouden alleen
Herstellen van stress is geen luxe, het is noodzakelijk. Soms is stress acuut, maar veel vaker is er sprake van chronische overbelasting. We geven structureel meer dan we ontvangen — soms jarenlang. Zo verandert bijna ongemerkt onze focus: in plaats van te leven, proberen we vooral te overleven.
Stress uit zich voor iedereen anders. Een paar voorbeelden uit mijn coaching praktijk:
- Catherine, die vroeger genoot van de telefoongesprekken met haar vriendin, voelt nu alleen maar de druk van ‘ik heb geen tijd’ wanneer de telefoon gaat. Ze neemt niet meer op en schrapt daarmee een activiteit die haar net vreugde en ontspanning brengt.
- Martine verliest steeds sneller haar emotionele evenwicht. Ze wordt boos of verdrietig om het kleinste detail, thuis en ook op het werk, vaak tot haar eigen schaamte, waardoor de stress nog vergroot.
- Gert ademt voortdurend sneller en oppervlakkiger. Hij hyperventileert zonder het te beseffen.
- Chris heeft al jaren maag- en darmklachten omdat haar lichaam voortdurend in overlevingsstand staat en haar systeem te weinig energie over heeft om te investeren in een goede spijsvertering.
- Frank krijgt niets meer gedaan, hij begint aan alles tegelijk en rondt niets af — zelfs simpele taken lijken bergen om te beklimmen.
- Nele trapt plots hard op de rem terwijl ze aan het stuur zit van haar rijdende wagen, dit gebeurt totaal onbewust. Een moment van gevaar, een bijna-ongeval dat haar achteraf diep raakt.
Burn on: blijven functioneren terwijl je op je reserves draait
Er is een nieuw begrip nodig om te beschrijven wat zó veel mensen vandaag ervaren: burn on.
Het betekent dat je energiebatterij diep in het rood staat, maar tóch blijft functioneren. Je draait op je reserves, houdt alle ballen krampachtig in de lucht en maakt amper tijd voor herstel. Het is een onbewuste strategie die op lange termijn je gezondheid ernstig kan ondermijnen.
Toch klampen we ons bij overbelasting nog meer vast aan onze routines en verplichtingen. We gaan nóg harder ons best doen. En zo daalt onze energie nog verder, tot we vastzitten in een vicieuze cirkel.
Stress op zich is niet de vijand. Het probleem is eerder dat we onze werkelijke behoeften negeren en geen grenzen stellen, geen prioriteiten bepalen en geen ruimte maken voor herstel. Dat is wat uiteindelijk leidt tot uitputting.
Herstel begint bij bewustwording
Weten we hoe we moeten herstellen van chronische of overmatige stress? Wie heeft het nog geleerd op school of meegekregen bij de opvoeding? Toch is dat precies wat nodig is. En in dat proces van herstel is bewustwording altijd de eerste stap. Herstellen van overmatige stress begint met je stresssignalen herkennen, begrijpen hoe jouw stressmechanisme werkt en weten wat je nodig hebt om terug te schakelen uit de overlevingsmodus.
Je sociaal leven steeds verder inkorten of leuke activiteiten schrappen? Dat is geen efficiënt timemanagement — het is een alarmsignaal, een stresssymptoom. Het toont dat je in het rood staat.
Terwijl sociale en ontspannende activiteiten net krachtige herstellers zijn.
Stresssymptomen herkennen: de weg van de schildpad
Je eigen stresssymptomen leren herkennen is zoiets als het maken van een eigen stress ID. En daarin is geen quick fix mogelijk. Stel je de haas en de schildpad voor. De haas zoekt manieren om snel resultaat te boeken, wat prachtige kwaliteiten zijn in een andere context, maar niet wanneer het de aanpak van stress betreft. De haas riskeert om met zijn vertrouwde strategie tot korte termijn oplossingen of korte termijn effecten te komen.
De schildpad focust op het pad: hij observeert, leert, stuurt bij, probeert opnieuw of probeert iets anders. Dit resulteert in een duurzame verandering .
Je zenuwstelsel tot rust brengen is geen quick fix.
Om duurzame verandering te bereiken is het eerst nodig dat je inzicht verwerft in je stressmechanisme. Of beter: ‘ons’ stressmechanisme, dat van iedere mens. De polyvagaal theorie kan daarbij helpen, deze beschrijft helder hoe ons zenuwstelsel via de nervus vagus reageert op veiligheid en op dreiging en hoe herstel geblokkeerd raakt wanneer je te lang in overlevingsmodus blijft hangen.
Daarnaast is het belangrijk dat je jezelf leert kennen in dàtgene wat jouw stressmechanisme triggert. Jouw stressoren hangen samen met jouw persoonlijkheid, het is dus voor iedereen anders. Hou jij bijvoorbeeld van orde en structuur, dan is de kans groot dat jouw chaotische collega je de kast op jaagt, terwijl anderen daar geen last van schijnen te hebben. Daarna is het belangrijk te ontdekken hoe jouw lichaam reageert op deze stressimpuls. Pas dan kan je ook gaan ontdekken welke stappen jou écht helpen om je stress te reguleren en te herstellen. Eerst komt het inzicht, daarna het ontwikkelen van de vaardigheid om je systeem in rust te brengen.
Jouw leven, jouw kompas
Door inzicht te krijgen in je eigen innerlijke processen, ontdek je wat er gebeurt wanneer je stressmechanisme het overneemt, hoe jouw persoonlijke stressmeter werkt en welke duurzame strategieën jij kan inzetten om jouw herstel te bevorderen. Zo breng je gaandeweg steeds meer balans in je leven.
Wil je alvast onderzoeken welke stresssymptomen typerend zijn voor jou? Of wil je sneller de stresssymptomen bij anderen herkennen? Dan nodig ik je van harte uit om dit verder te verkennen via onderstaand overzicht, waarin verschillende stresssymptomen in vier categorieën worden weergegeven. Kruis aan welke stresssymptomen je bij jezelf herkent. Alleen al door dit regelmatig eens te doen, word je bewuster van jouw eigen stress ID.
Download het overzicht van de stresssymptomen en ontdek jouw persoonlijke stressprofiel
Herstel is persoonlijk, maar je hoeft niet alles alleen te ontdekken
Ontdek je graag meer over stress, stressbeheersing en veerkracht, dan kan je er ook voor kiezen om deel te nemen aan de open workshop ‘Bouwen aan veerkracht’ waarin je naast vele inzichten ook concrete handvatten meekrijgt om balans en energie een duurzame plek te geven in je leven. Klik hier voor meer info en tickets.